Nedir Açıklanabilir Yapay Zeka
Şeffaf karar verme özellikli yapay zeka
Açıklanabilir Yapay Zeka (Explainable AI, XAI), sistemlerin kararlarını insan tarafından anlaşılabilir bir biçimde açıklayabildiği bir yapay zeka alanıdır.
Açıklanabilirlik Neden Önemli
- Güven — YZ kararlarının arkasındaki mantığı anlama
- Düzenleme — gereksinimlere uyum (GDPR, AI Act)
- Hata ayıklama — model hatalarını ve önyargıları belirleme
- Hesap verebilirlik — yanlış kararların nedenlerini belirleme
Açıklama Yöntemleri
- LIME — bireysel tahminler için yerel açıklamalar
- SHAP — her özelliğin sonuca katkısı
- Dikkat haritaları — model odağının görselleştirilmesi
- Karşı olgusal — "ya olsaydı" senaryoları
Uygulama Alanları
- Sağlık (tanı, tedavi önerileri)
- Finans (kredi puanlama, dolandırıcılık tespiti)
- Hukuk (mahkeme kararları, tekerrür riski)
- İK (işe alım, performans değerlendirme)
Ödünleşimler
Model doğruluğu ile yorumlanabilirlik arasında genellikle bir ödünleşim vardır. Basit modeller (karar ağaçları) sinir ağlarından daha anlaşılırdır.